สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในพื้นที่จังหวัดนราธิวาส ดังนี้

วันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2555 เวลา 08.46 น. สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปยังศูนย์วิจัยและศึกษาธรรมชาติ ป่าพรุสิรินธร โครงการศูนย์การศึกษาพัฒนาพิกุลทอง อำเภอสุไหงโก-ลก จังหวัดนราธิวาส ในการนี้ พระราชทานพระราชวโรกาสให้นายพร้อม จินดาบุตร อายุ 77 ปี เฝ้าทูลละอองพระบาท ซึ่งเคยเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อกราบบังคมทูลรายงานเกี่ยวกับปัญหาในพื้นที่ป่าพรุ เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรเมื่อปี 2524 พร้อมกันนี้ได้ทอดพระเนตรผลงานบทกลอน ภาพวาด และเรียงความของโรงเรียนเครือข่าย"เพื่อนชาวพรุ" และของหน่วยงานต่าง ๆ ที่ได้ถ่ายทอดถึงคุณค่าและความสำคัญของป่าพรุ ที่ทุกคนควรร่วมกันดูแลรักษาไว้ ซึ่งจัดตั้งโดยชุมชนที่อาศัยรอบพื้นที่ป่าพรุ ประกอบด้วย นักเรียน นักศึกษา และประชาชน เพื่ออนุรักษ์และช่วยเผยแพร่ความสำคัญของป่าพรุให้เป็นที่รู้จักมากขึ้น

โอกาสนี้ ทรงพระดำเนินไปตามเส้นทางศึกษาธรรมชาติสมุนไพรป่าพรุโต๊ะแดง ระยะทาง 550 เมตร ที่รวบรวมพืชสมุนไพร 47 ชนิดที่พบในพื้นที่ป่าพรุแห่งนี้มาปลูกเพื่ออนุรักษ์ อาทิ ชุมแพ,สะเม็ด,ครี้ และกูเราะเปรี๊ยะ เป็นต้น ป่าพรุโต๊ะแดง เป็นผืนป่าที่อุดมสมบูรณ์ขนาดใหญ่แหล่งสุดท้ายของไทย มีพื้นที่ป่าอนุรักษ์จำนวน 125,625 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 3 อำเภอของจังหวัดนราธิวาส ได้แก่อำเภอตากใบ, สุไหงปาดี และสุไหงโก-ลก นับเป็นแหล่งอาหารและยารักษาโรคที่สำคัญของท้องถิ่น โดยสำรวจพบพันธุ์ไม้ 470 ชนิด ทั้งไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ไม้พุ่ม ไม้เลื้อย ไม้ล้มลุก พืชชั้นต่ำ พืชสมุนไพร พืชเศรษฐกิจ และพืชที่นำมาเป็นอาหาร รวมถึงสัตว์นานาชนิด ได้แก่ สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ 19 ชนิด,สัตว์เลื้อยคลาน 51 ชนิด, นก 217 ชนิด สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอีก 59 ชนิด และปลา 100 ชนิด ที่ผ่านมาได้มีการศึกษา จัดกิจกรรมเผยแพร่เพื่อสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญการพึ่งพากันระหว่างป่าพรุ กับคน นอกจากนี้ยังได้เพาะขยายพันธุ์ปลา และพัฒนาแหล่งน้ำ โดยกรมชลประทานได้สนองพระราชดำริแก้ไขปัญหาน้ำป่าพรุไหลเข้าท่วมบ้านเรือน และที่ทำกินของราษฏรในช่วงฤดูฝน โดยปี 2553 ได้สร้างคันกั้นน้ำชายขอบพรุโต๊ะแดง ตั้งแต่บ้านโคกอิฐ-โคกใน ตำบลพร่อน ถึงบ้านปลักปลา ตำบลโฆษิต อำเภอตากใบ ความยาว 7,869 เมตร พร้อมขุดลอกคลองระบายน้ำที่เชื่อมต่อกับพรุโต๊ะแดง 11 สาย และมีแผนที่จะปรับปรุงขยายอาคารท่อระบายน้ำในคลองระบายน้ำ พร้อมบริหารจัดการน้ำในหน้าแล้งเพื่อป้องกันไฟป่า และช่วงฤดูฝนจะทำการพร่องน้ำออกเพื่อทำเป็นแก้มลิง

จากนั้น เสด็จพระราชดำเนินไปยังศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอเมืองนราธิวาส พระราชทานพระราชวโรกาสให้นายปรีชา โพธิ์ปาน ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองอันเนื่องมาจากพระราชดำริ พร้อมด้วยคณะกรรมการจัดการแข่งขันตอบปัญหาทางวิชาการ โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ชิงถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ครั้งที่ 12 ประจำปี 2554 เฝ้าทูลละอองพระบาท และนำเด็กหญิงปนัดดา ปะหนะ และ เด็กหญิงนุรฮาฟีซัน ดาโอ๊ะ ทีมโรงเรียนอัตตัรกียะห์อิสลามียะห์ ที่ชนะเลิศการแข่งขัน เฝ้าทูลละอองพระบาทรับพระราชทานถ้วยรางวัล

แล้วพระราชทานพระราชวโรกาสให้ เด็กชายฮาริส ดาแมยี อายุ 1 ขวบ 7 เดือนพิการแขนขาแต่กำเนิด และเด็กชายอับดุลวาเรส เปาะซูปายา อายุ 11 เดือน พิการขาแต่กำเนิด พร้อมครอบครัว เฝ้าทูลละอองพระบาท โดยทรงรับเด็กชายทั้งสองคนนี้ไว้ในพระราชานุเคราะห์ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้โครงการไอที ตามพระราชดำริ และหน่วยงานในพื้นที่ ดูแลฟื้นฟูร่างกายให้แข็งแรง เตรียมความพร้อมก่อนเข้าเรียน รวมถึงช่วยเหลือครอบครัวให้มีอาชีพ

ในตอนบ่าย ประทับรถพ่วงเสด็จพระราชดำเนินไป ทอดพระเนตรกิจกรรมการดำเนินงานด้านป่าไม้ ในพื้นที่งานป่าไม้ ของศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ที่จัดแสดงนิทรรศการแปรรูปไม้ยางพาราที่ยืนต้นตาย จากสวนยางพระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ โดยแปรรูปเป็นชั้นวางของ และชั้นวางรองเท้า ส่งไปยังศูนย์พัฒนาเด็กเล็กในพื้นที่จังหวัดนราธิวาส และปัตตานี รวมทั้งผลิตภัณฑ์ของกลุ่มแม่บ้าน เช่น งานกระจูด งานย่านลิเภา เป็นต้น ซึ่งระหว่างเส้นทางที่ทรงพระดำเนินได้ทอดพระเนตรภาพถ่ายเมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และพระบรมวงศานุวงศ์ เสด็จพระราชดำเนินไปทรงงานในพื้นที่ป่าพรุของจังหวัดนราธิวาส รวมถึงนิทรรศการและพรรณไม้ในป่าพรุจำลอง เช่น หลุมพี หวายลิง ตันหยงพรุ และต้นสาคูที่สามารถใช้ลำต้นแปรรูปเป็นแป้งทำขนม ทำอาหารสัตว์ รวมถึงเป็นที่อยู่อาศัยของด้วงสาคู ส่วนนิทรรศการแปลงสมุนไพร จัดแสดงการใช้ประโยชน์จากไม้เสม็ดขาวทำเป็นเฟอร์นิเจอร์และการสกัดน้ำมันเขียวจากใบไม้เสม็ดขาวทำเป็นยาหม่อง โลชั่นกันยุง และแชมพูสุนัข เป็นต้น โอกาสนี้ทรงปลูกต้นเสม็ดแดงใบมน พร้อมกับทอดพระเนตรการทำขนมหม้อข้าวหม้อแกงลิง ภูมิปัญญาชาวบ้านที่นำต้นหม้อข้าวหม้อแกงลิงมาใช้แทนใบตองนึ่งข้าวเหนียว

ต่อจากนั้นเสด็จพระราชดำเนินไปทรงติดตามความก้าวหน้าโครงการตามพระราชดำริ ที่โรงเรียนบ้านสะปอม อำเภอตากใบ ซึ่งเปิดสอนถึงชั้นประถมศึกษา มีนักเรียน 129 คน โดยดำเนินงานสนองพระราชดำริด้านการพัฒนาเด็กเยาวชนในถิ่นทุรกันดารให้มีคุณภาพ จัดการเรียนการสอนวิชาคอมพิวเตอร์เพื่อให้นักเรียนทุกชั้นเรียนสามารถเรียนรู้ส่วนประกอบ และอุปกรณ์เครื่องคอมพิวเตอร์ ทั้งสามารถใช้โปรแกรมไมโครซอฟท์เวิร์ดพิมพ์งานและวาดรูปได้ รวมถึงสามารถใช้อินเตอร์เน็ตในการค้นคว้าหาความรู้ด้วยตนเอง นอกจากนี้ยังจัดการเรียนการสอนแบบ 2 ระบบ ในปีการศึกษา 2553 ตามหลักสูตรอิสลามศึกษาแบบเข้ม เป็นการเรียนการสอนวิชาภาษาอาหรับ และภาษามาลายู เพื่อให้นักเรียนสามารถใช้สื่อสารในชีวิตประจำวันและเตรียมพร้อมให้กับนักเรียนสำหรับการก้าวเข้าสู่ประชาคมอาเซียนในอนาคต

โอกาสนี้ ทอดพระเนตรผลิตภัณฑ์แปรรูปอาหารของนักเรียน ที่นำปลาดุก จากโครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวัน มาทำปลาดุกร้า ปลาดุกแดดเดียว ปลาดุกเส้น และทำเป็นไส้ขนมชนิดต่าง ๆ อาทิ กะหรี่ปั๊บไส้ปลาดุก

ในส่วนโครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวัน ได้บูรณาการหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง สอนให้นักเรียนปลูกพืชผักสวนครัวปลอดสารพิษ โดยได้รับการสนับสนุน จากศูนย์พิกุลทองฯ สอนการปรับปรุงบำรุงดิน และสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดนราธิวาส สอนการเลี้ยงไส้เดือนเป็นอาหารให้กับกิจกรรมเลี้ยงไก่ไข่แบบปล่อยลาน เป็นอาหารเสริม ช่วยลดความเครียดทำให้ออกไข่มากขึ้น

นอกจากนี้ยังมีโครงการทำผลิตภัณฑ์ชุดเฟอร์นิเจอร์งานปูน ที่ฝึกอาชีพแก่นักเรียนชาย ให้สามารถนำไปประกอบอาชีพ โดยนำผลงานไปใช้ประโยชน์ภายในโรงเรียนและจำหน่ายเป็นรายได้เสริม พร้อมกันนี้ทอดพระเนตรการผลิตแก๊สชีวภาพจากมูลวัว ซึ่งช่วยลดค่าใช้จ่ายเชื้อเพลิงในการหุงต้มได้ร้อยละ 20 อีกทั้งสอนให้รู้จักนำวัสดุในท้องถิ่นมาใช้ให้เกิดประโยชน์ โดยมูลวัวที่ได้นอกจากนำมาจากชุมชนแล้ว ยังได้มาจากนักเรียนที่มาสาย ซึ่งโรงเรียนออกกฎให้เก็บมูลวัว เป็นการลงโทษ และเป็นการฝึกให้มีจิตสาธารณะ

จากนั้น เสด็จพระราชดำเนินไปยังโรงเรียนบ้านหัวเขา ตำบลกะลุวอเหนือ ทอดพระเนตรความก้าวหน้าโครงการตามพระราชดำริ ที่โรงเรียนจัดทำขึ้นตั้งแต่ปี 2533 มุ่งเน้นให้นักเรียนน้อมนำแนวพระราชดำริเศรษฐกิจพอเพียงไปปรับใช้ ทั้งมีกิจกรรมสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียนที่ศูนย์พิกุลทอง ไปช่วยดูแลจัดทำป้ายชื่อพันธุ์ไม้ ปลูกสมุนไพรเพิ่มเติม เด็กทุกคนจะได้ฝึกปฏิบัติเขียนรายงานและสะสมพรรณไม้อัดแห้ง เก็บเมล็ดพันธุ์เพื่อการศึกษาและอนุรักษ์ ปัจจุบันเปิดสอนตั้งแต่ชั้นเด็กเล็กถึงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 มีนักเรียน 206 คน มีคณะกรรมหมู่บ้านและชุมชนร่วมมือกันจัดกิจกรรมพัฒนาโรงเรียน และสภาพแวดล้อมให้เด็กเกิดแรงจูงใจที่จะมาเรียน ในการนี้มีพระราชกระแสให้สำนักงาน กปร. และกรมชลประทาน ปรับปรุงระบบปะปาบาดาล, สร้างฝาปิดบ่อพักน้ำป้องกันสัตว์ลงไปเล่นน้ำ และทดลองทำถังกักเก็บน้ำฝน เป็นแบบอย่างให้ราษฎรด้วย ด้านโครงการส่งเสริมอาชีพตามพระราชดำริ มีการผลิตสินค้าส่งจำหน่ายที่ร้านภูฟ้ามานานกว่า 10 ปี เช่น น้ำบูดู น้ำข้าวยำ กระเป๋าผ้าปาเต๊ะ และผลิตภัณฑ์จากกะลามะพร้าว ปีที่ผ่านมาทรงรับสมาชิกเพิ่มอีก 2 กลุ่ม คือ กลุ่มจักสานเตยหนาม และกลุ่มผลิตเสื้อบาติกเทียนเย็น